ZARYS STRUKTURY MÓZGU

Do najnowszej ewolucyjnie części mózgu należy tzw. kresomózgowie. W jej części korowej daje się wyodrębnić nową korę oraz starą korę. Nowa kora zajmuje powierzchnię wypukłą półkul mózgowych. Stara kora znajduje się w stopie hipokampa oraz tuż nad ciałem modzelowatym. W pobliżu starej kory zakrętu hipokampa usytuowana jest kora dawna. Jądra wzgórza i ciała prążkowane stanowią dawny mózg. Podobny podział na części: starą, dawną i nową daje się zauważyć i w innych strukturach układu nerwowego, na przykład w strukturach móżdżku. W związku z tym w rozważaniach dotyczących struktur mózgowych zaznacza się trójpodział anatomiczny na mózg dawny, stary i nowy. Istnienie w mózgu ludzkim różnych rozwojowo struktur, w tym szeroko akcentowanego podziału na mózg dawny, stary i nowy, sugeruje ważność pewnych etapów filogenetycznego rozwoju człowieka.

Generalnie, choć może nie w pełni słusznie, wiąże się nową korę ze zjawiskami intelektualnymi świadomymi, natomiast stary mózg – z procesami emocjonalnymi. Rola procesów intelektualnych świadomych polega na rozważnym podejmowaniu decyzji, rola zaś procesów emocjonalnych – na tworzeniu nastroju, tła, a więc klimatu sprzyjającego przeprowadzaniu określonych operacji intelektualnych.

MacLean (1958a), nawiązując do powyższego podziału, uważa, że stara kora jest nośnikiem obrazu świata zewnętrznego i wewnętrznego, zawartego w kategoriach odczuć emocjonalnych, natomiast nowa kora – nośnikiem jasnego obrazu myślowego ceraty . Ponieważ w mózgu istnieje interakcja różnych poziomów, dlatego emocje mogą ułatwiać lub pogarszać myślenie i odwrotnie: myśli mogą generować emocje. Zdaniem MacLeana podział ten oddaje trójstopniowe, choć w rzeczywistości przenikające się odbicie świata zewnętrznego i wewnętrznego. Ta przenikalność wyróżnionych odbić rzeczywistości stanowi jednocześnie przeszkodę do wyodrębnienia i analizy poszczególnych poziomów.

Ważną rolę w zachowaniu człowieka ma sprawować kora mózgowa typu mieszanego, w której wyspy kory starej otacza kora nowa; obszar ten znajduje się w zakręcie obręczy. Uważa się, że jest to miejsce styku zjawisk uświadomionych i nieuświadomionych (Delmas, 1975, s. 240-241).

Obszary ciemieniowe mózgu otrzymują informacje płynące z obwodu z receptorów skórnych. Obszary skroniowe uzyskują informacje z narządu słuchu, a potyliczne z narządu wzroku. Obszary czołowe (ruchowe) wysyłają natomiast sygnały na obwód do poszczególnych mięśni ciała.

Istnieje wiele wewnętrznych połączeń pomiędzy poszczególnymi obszarami półkul mózgowych. I tak:

1)    połączenia bardzo krótkie z sąsiednimi okolicami mózgu zapewniają komórki drobinowe; krótkie, przebiegające pomiędzy sąsiednimi zakrętami mózgu, mają kształt litery U, gdyż często biegną pod rowkami znajdującymi się na powierzchni mózgu;

2)    połączenia pomiędzy korą ruchową a czuciową korą ciemieniową, przebiegające pod rowkiem środkowym, służą do uzgadniania działań ruchowych z informacjami czuciowymi;

3)    połączenia pomiędzy obszarami ciemieniowo-potylicznymi a czołowymi drogą pęczka podłużnego górnego mają sprzyjać uzgadnianiu działań motory-cznych z informacjami wzrokowymi;

4)    połączenia pomiędzy okolicą potyliczną a biegunem płata skroniowego drogą pęczka podłużnego dolnego mają służyć uzgadnianiu informacji wzrokowych ze słuchowymi;

5)    połączenia pomiędzy płatem czołowym a płatem skroniowym drogą pęczków obręczy i haczykowatego mają stanowić bazę procesów emocjonalnych (por. Delmas, 1975, s. 251-253; Marciniak i Ziółkowski, 1992, s. 212-213).

Uzgadnianie informacji czuciowych biegnących z prawej ku lewej połowie półkuli mózgowej (oraz biegnących odwrotnie – z prawej półkuli mózgu ku lewej) następuje drogą tzw. spoideł, spośród których największe jest ciało modzelowate, łączące obie półkule, zarówno okolice jednoimienne (np. płat czołowy z drugim płatem czołowym), jak i różnoimienne, np. płat czołowy znajdujący się po jednej stronie z płatem skroniowym znajdującym się po drugiej)-

W bardzo rzadkich przypadkach można stwierdzić brak ciała modzelowa-tego – jest to wada rozwojowa układu nerwowego. U ludzi dotkniętych tym brakiem nie obserwuje się zdecydowanych manifestacji zewnętrznych tej wady. Ogromne zainteresowanie tą grupą ludzi wynika z badań eksperymentalnych wykonywanych u osób z przeciętym ciałem modzelowatym. Neurochirurgicznego przecięcia ciała modzelowatego dokonywano u osób leczonych z powodu nie poddających się farmakoterapii napadów padaczki. Wówczas to napady padaczki ograniczały się do jednej połowy ciała, malała także wyraźnie ich intensywność. Eksperymentalne dane uzyskane od osób z przeciętym ciałem modzełowatym stały się podstawą sformułowania koncepcji podwójnego mózgu, podwójnej świadomości, podwójnego myślenia itp., ujawniono bowiem w ten sposób możliwość odrębnego funkcjonowania lewej i prawej półkuli mózgu – posługiwania się przez nie jakby odrębnym językiem emocjonalnym i odrębną psychiką, odmiennym typem myślenia (Majkowski, 1968; Trąbka, 1968; Nowicki i Bilikiewicz 1976; Steuden, 1987).

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s