TEORIE SIECI NEURONALNEJ

Wyjaśnienie problemów wiążących się z lokalizacją złożonych funkcji psychicznych w mózgu można znaleźć w teorii sieci neuronalnej (Mesulam, 1981, 1990). Zdaniem Mesulama funkcje zarówno poznawcze, jak i wykonawcze są realizowane na podstawie wzajemnie z sobą połączonej sieci komórek nerwowych. Sieć ta zapewnia jednoczesny przebieg wielu równoległych procesów mózgowych. Z uwagi na zasięg oddziaływania poszczególnych sieci neuronal-nych wymienia sieci lokalne oraz sieci ogólne. Celowe działanie mózgu nie opiera się na rozwiązywaniu zaistniałych problemów na podstawie procesów hierarchicznych, prowadzących do określonych celów, lecz na podstawie procesów jednoczesnych, mających zarazem charakter hierarchiczny i linearny. Umożliwiają one jednoczesne branie pod uwagę wielu różnych możliwości. Efekt działania takiego systemu sprowadza się do wzajemnego ich uzgadniania i stopniowego podejmowania rozwiązań kompromisowych o różnym stopniu ogólności. Dlatego zachowanie człowieka charakteryzuje giętkość intelektualna i bogactwo działań, gdyż procesy mózgowe opierają się raczej na wieloogni-skowym systemie neuronalnym niż na istnieniu tzw. centrów mózgowych. W mózgu daje się wyróżnić określone rejony funkcjonalno-anatomiczne, z których każdy w swoisty sposób reguluje zachowanie człowieka (Mesulam, 1981).

Wśród wyróżnionych przez Mesulama rejonów można wskazać takie, w których następuje odbiór określonych jakości zmysłowych, a więc okolic: czuciowej, słuchowej, wzrokowej. W ich pobliżu znajduje się kora asocjacyjna jed-nomodalna, która integruje bodźce jednej modalności wzmacniacz lampowy gitarowy. Nieco dalej w korze asocjacyjnej położone są okolice wielomodalne, integrujące funkcje wielu obszarów jednomodalnych. Uszkodzenie obszaru wielomodalnego prowadzi do trudności w odbiorze wiełomodalnych aspektów poszczególnych bodźców. Wśród obszarów wielomodałnych Mesulam wymienia okolicę zakrętu obręczy, stanowiącą miejsce reprezentacji procesów motywacyjnych, tylną korę ciemieniową, stanowiącą reprezentację czuciową oraz motoryczną korę czołową. Mesulam uważa też, że funkcje mózgu składają się z wielu elementów. Elementy poszczególnych funkcji są reprezentowane wewnątrz różnych, lecz powiązanych z sobą okolic mózgu, tworzących tym samym integracyjną sieć dla danej funkcji. Dlatego pojedyncze wielomodalne (supramodalne) pole mózgowe zawiera neuronalne substraty dla komponentów wielu odmiennych złożonych funkcji i należy do różnych, częściowo zachodzących na siebie funkcjonalnych sieci neuronalnych. Uszkodzenie ograniczone do pojedynczego regionu kory mózgowej prowadzi do pojawienia się różnorakich defektów, ponieważ zaburza jednocześnie funkcjonowanie wielu różnych sieci neuronalnych. Rozpatrując ten problem odwrotnie, należy przyjąć, że znacznego stopnia zaburzenie pojedynczej złożonej funkcji wynika z jednoczesnego uszkodzenia wielu komponentów danych sieci, a więc może łączyć się z wie-łoogniskowym uszkodzeniem układu nerwowego.

Odmienność omawianej teorii od koncepcji przyjmującej równoważność (ekwipotencjalność) struktury mózgu polega na tym, że w tej ostatniej zakłada się niemal idealne rozproszenie poszczególnych elementów funkcjonalnych w całej korze mózgowej. W teorii ścisłej lokalizacji funkcji mózgowych przyjmuje się natomiast istnienie skupień dla poszczególnego rodzaju funkcji w określonych okolicach kory mózgowej.

Różne podejścia teoretyczne mogą zachowywać swą użyteczność w zależności od rozważanego problemu. Generalnie takie cechy, jak inteligencja, zdolności twórcze, osobowość najlepiej wyjaśnia ekwipotencjalny model funkcjonowania mózgu. Zaburzenia funkcji językowych, uwagi i pamięci najlepiej tłumaczy teoria organizacji sieci neuralnej. Natomiast zaburzenia czynności mniej złożonych, np. spostrzegania wzrokowego, słuchowego, można wyjaśnić w kategoriach modelu lokalizacyjnego.

Inni autorzy (Kotliar i Timofiejewa, 1988) mają nieco odmienny punkt widzenia niż Mesulam. W swoich badaniach opierali się na danych akcentujących całościowy aspekt funkcji mózgowych. Według nich na przykład procesy warunkowania zmieniają aktywność 50-60% komórek hipokampa u znacznej liczby badanych zwierząt (80%), procesy myślowe zmieniają aktywność wielu struktur ludzkiej kory mózgowej, wzgórza, prążkowia itp. W myśl ich poglądów mózg działa jako uaktywniana poprzez motywację hierarchiczna całość -jako struktura reprezentująca w sobie wielość w jedności, odpowiedzialna za różnorodność i wielość funkcji nerwowych. Mózg jest tworem mającym specyficzną strukturę związków międzyneuronalnych, uwarunkowanych środowiskiem wewnętrznym organizmu, i ujawnia się w aktywności, reaktywności oraz wzajemnym działaniu komórek nerwowych w każdym jego punkcie. Na efektywność funkcjonowania mózgu mogą wpływać: program genetyczny, jego plastyczność, stan motywacyjny, ukierunkowanie na zaspokajanie potrzeb, pamięć informacji, uwarunkowania wynikłe z posiadanych strategii zachowań. Warunki otaczającego środowiska pozwalają ocenić zarówno znaczenie posiadanych w danym momencie informacji, jak i stan wewnętrznych, metabolicznych systemów. Wzajemne oddziaływanie wymienionych czynników stwarza nowy stan mózgu i określa rodzaj przebiegających procesów uczenia się i pamięci, a także sposoby właściwego zachowania. Dlatego każdy na nowo wypracowany związek powoduje zmianę stanu funkcjonalnego całego mózgu drogą relacji międzykomórkowych, co znajduje wyraz w stanie funkcjonalnym każdej komórki nerwowej, a szczególnie w ich aktywności i reaktywności.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s