RECEPTORY NEUROCHEMICZNE

Przez receptory, czy też neuroreceptory, rozumie się specyficzne – mające odrębną budowę strukturalną i chemiczną – miejsca w błonie komórkowej. Do cech neuroreceptorów zalicza się swoistość receptora, zjawisko konkurencyjności oraz pojemność receptora.

Swoistość receptora określa się jako nastawienie danego receptora na dokładnie określony typ substancji chemicznej. Zjawisko konkurencyjności ujmowane jest jako możliwość uszeregowania kilku neurotransmiterów z uwagi na ich różną skłonność wiązania się z danym receptorem. Przez pojemność receptora rozumie się zwykle tę ilość substancji, jaką dany receptor może związać z sobą (Janiszewski, 1989). Poszczególnym neurotransmiterom odpowiadają receptory; są to struktury synapsy komórki postsynaptycznej (lub presynaptycznej) umożliwiające im wejście w reakcję, czyli wyzwolenie ich aktywności. Zwykle jednemu neurotransmiterowi odpowiada więcej niż jeden – w miarę dlań specyficzny – receptor. Poszczególne neuromediatory mają możność wewnętrznego przekształcania swych struktur molekularnych, co pozwala im wyzwalać reakcje także w niespecyficznych dla nich receptorach. Neuromediatory mogą również oddziaływać na funkcje komórek nerwowych poprzez wyzwolenie łańcucha reakcji pośredniczących w miejscach, w których nie ma dlań odpowiednich receptorów. Uważa się również, że poszczególne receptory mogą zmieniać swą jakościową i ilościową wrażliwość (Maśliński, 1992). Ze zjawiskiem konkurencyjności mediatorów wiąże się istnienie tzw. fałszywych mediatorów, a więc substancji mogących spełniać ich rolę. Mogą to być oddziałujące z różną skutecznością – zależną m.in. od podobieństwa do mediatora -leki, a także substancje powstające spontanicznie w przebiegu schorzeń narządów wewnętrznych. Przykładem takiej sytuacji jest zjawisko oddziaływania na układ nerwowy substancji toksycznych, czyli fałszywych mediatorów powstających w przebiegu ciężkich schorzeń wątroby (Nielubowiczowa, 1987).

Zaburzenia relacji pomiędzy systemami dopaminy, serotoniny, noradrenaliny, endorfiny stanowią podstawę różnych zaburzeń psychicznych: depresji, lęków, zaburzeń schizofrenicznych, choroby Parkinsona, choroby Alzheimera (Van Praag i in., 1990; por. też: Derryberry i Tucker, 1992).

Badanie neurochemicznych receptorów synaptycznych, równoległe do badań histochemicznych tkanki mózgowej, stało się możliwe w ciągu życia dopiero po wprowadzeniu metody obrazowania mózgu łączącej w sobie zalety tomografii komputerowej i badania scyntygraficznego – tzw. tomografii pozytronowej emisyjnej (PET – scan, positron emission tomography). Na podstawie tych technik dokładniej opisano gęstość występowania oraz proporcje rozkładu różnego typu receptorów: receptorów adrenergicznych, serotoniny, acetylocholiny, opiatowych, melatoniny, somastatyny i innych (por. Morgan i Williams, 1989)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s