DROGI CZUCIOWE

Informacje uzyskane ż receptorów czuciowych są przesyłane odpowiednimi nerwami czuciowymi do ośrodkowego układu nerwowego, po drodze ulegając modyfikacji podczas przełączania na kolejne neurony. Uważa się, że w ośrodkowym układzie nerwowym na różnych jego piętrach istnieją mechanizmy zwane bramkowymi, które poddają selekcji wnikające do układu nerwowego bodźce dotykowe, bólowe, zwracające uwagę itp. Celem tych mechanizmów jest pomijanie bodźców zbyt słabych, nieistotnych w danej chwili, a także zmniejszanie siły bodźców groźnych dla funkcjonowania czy też istnienia organizmu (Brania, 1992; Hoffert, 1989). Teoria mechanizmu bramkowego – obecnie szerzej interpretowana – służyła początkowo głównie do wyjaśnienia niektórych zagadnień związanych z percepcją bólu, a mianowicie do wytłumaczenia wyhamowywania bodźców bólowych w miejscu wniknięcia nerwów czuciowych bólowych do ośrodkowego układu nerwowego przez neurony hamulcowe (por. Hoffert, 1989).

Można też dodatkowo wspomnieć o kuriozalnym, wrodzonym zaburzeniu czucia bólu, temperatury i dotyku – tzw. zespole Biemonda. Dzieci z tym zespołem łatwo ulegają różnorodnym uszkodzeniom ciała na skutek tego, że nie uzyskują informacji o istniejących zagrożeniach, np. o bodźcach bólowych, uszkodzeniach ciała, oparzeniach (Dąbska i Traczyńska-Kubin, 1985).

Z wielości różnych receptorów – receptory czucia temperatury (ciepła, zimna), dotyku, bólu, ułożenia – wynika możliwość istnienia różnego rodzaju zaburzeń czucia po uszkodzeniu układu nerwowego. Ponieważ jednak wypustki nerwów czuciowych i ruchowych w nerwach obwodowych przebiegają blisko siebie, dlatego po ich uszkodzeniu zwykle obserwuje się zaburzenie wszystkich rodzajów czucia, a więc bólu, temperatury, dotyku, ułożenia. Występuje też porażenie aksonów nerwów ruchowych, a także upośledzenie czucia sumarycznego – stereognozji. Przez upośledzenie stereognozji (astereognozję) rozumie się nieumiejętność rozpoznawania kształtu przedmiotów na podstawie informacji płynących z ręki; w podobny sposób można stwierdzić upośledzenie rozpoznawania faktury (powierzchni) branych do ręki przedmiotów.

Znajomość dróg czuciowych pozwala na wyodrębnienie różnych rodzajów zaburzeń czucia. Niektóre choroby zaburzające ogólny metabolizm organizmu (cukrzyca, mocznica i inne) mają tę szczególną własność, że upośledzają czucie dystalne rąk i stóp przez dysfunkcję szczególnie długich nerwów czuciowych (jest to tzw. polineuropatyczne zaburzenie czucia), pozostawiając zachowane funkcje krótszych nerwów czuciowych, dlatego nie obserwuje się zaburzeń czucia na tułowiu.

W przypadku uszkodzenia czuciowego nerwu obwodowego kształt zaburzenia czucia na ciele jest zgodny z zakresem zaopatrzenia skóry przez dany nerw. Nerwy czuciowe tuż przed wniknięciem do wnętrza układu nerwowego rozdzielają się i wnikają doń w odpowiednich segmentach – metamerycznie. Ich uszkodzenie w tej okolicy powoduje powstawanie na skórze pasmowatych (metamerycznych) zaburzeń czucia. Pomocna w postawieniu takich rozpoznań zaburzeń czucia może być jedynie szczegółowa znajomość anatomii unerwienia czuciowego skóry.

Wewnątrz ośrodkowego układu nerwowego rdzenia kręgowego i pnia mózgu poszczególne neurony ulegają przełączeniu na kolejne. Ponieważ poszczególne drogi nerwowe czuciowe wewnątrz ośrodkowego układu nerwowego oddzielają się od siebie, powstaje możliwość rozszczepiennego zaburzenia czucia. W związku z tym możliwe jest upośledzenie czucia bólu i temperatury przy zachowanym czuciu dotyku.

Drogi czuciowe zmierzające do kory mózgowej (szlaki rdzeniowo-wzgó-rzowe) ulegają przerwaniu i przełączeniu (na inny neuron) w jądrze brzuszno–bocznym wzgórza wzrokowego. W okolicy wzgórza ulega także przełączeniu część dróg wzrokowych i słuchowych zmierzających do kory mózgowej. Jak dotąd, nie znane jest biologiczne znaczenie tej przerwy, choć istnienie pętli połączeń biegnących z okolic przedruchowych poprzez jądra podkorowe do wzgórza wzrokowego sugeruje jakiś mechanizm wczesnego uzgadniania informacji. Powyżej jąder wzgórza wzrokowego – zmierzając do kory czuciowej -włókna nerwowe przebiegają ponownie blisko siebie, przy czym rozkład ich zbliża się do rozkładu homunkulusa (prawego lub lewego „półczłowieka”), którego kształt można narysować w pierwszorzędowym obszarze kory czuciowej. Do kory czuciowej mózgu docierają włókna nerwowe biegnące odrębnie z każdej ze stron ciała. Włókna z prawej połowy ciała ostatecznie docierają do lewej półkuli mózgu, a z lewej – do prawej półkuli mózgu, dlatego połowicze zaburzenia czucia powstają po stronie ciała przeciwległej do uszkodzonej półkuli.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s